Diagnoza ITBS oparta głównie jest na badaniu klinicznym, w którym zauważamy tkliwość i ból bocznej części kolana (około 2cm powyżej linii stawowej). Największe dolegliowości występują, gdy pacjent znajduje się w pozycji stojącej ze zgiętym kolanem pod kątem 30°. Dodatkowo dostrzega się obecność punktów spustowych bólu w innych mięśniach tj. pośladkowy wielki, pośladkowy średni czy dwugłowy uda. Podczas naciskania powyższych punktów pacjent może odczuwać promieniowanie bólu do bocznej części kolana.

W początkowym etapie dolegliwości pojawiają się najczęściej w trakcie treningu. Ból przyjmuje charakter rozlany, a zawodnikowi trudno zlokalizować dokładnie jego umiejscowienie. W miarę upływu czasu wysiłku ból ulega zaostrzeniu i koncentruje się w jednym miejscu, w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej. Często utrzymuje się po wysiłku, a jego intensywność zwiększa się podczas zbiegania ze wzniesienia, rozciągania bocznej strony uda, oraz siedzenia w pozycji ze zgiętymi kolanami.

Ból bocznej strony kolana może wynikać z innych patologii stawu kolanowego, dlatego istotne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki różnicowej z:

  • tendinopatią mięśnia dwugłowego uda
  • tendinopatią mięśnia podkolanowego
  • chorobą zwyrodnieniowej stawu kolanowego
  • uszkodzeniem więzadła pobocznego strzałkowego
  • uszkodzeniem łąkotki bocznej
  • bocznym przyparciem rzepki
  • bólem pochodzącym z odcinka lędźwiowego kręgosłupa
  • ze złamaniem przeciążeniowym
  • niestabilnością stawu piszczelowo-strzałkowego bliższego

Badania dodatkowe wykonuje się w celu oceny samego pasma biodrowo-piszczelowego jak również innych struktur stawu kolanowego, które mogą powodować dolegliwości bólowe. U osób z ITBS badanie MRI (rezonans magnetyczny) pokazuje zgrubienie w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej, a także zmniejszenie przestrzeni między nadkłykciem i pasmem. W przestrzeni zauważa się wysięk spowodowany stanem zapalnym. Jednak prace badawcze pokazują, że w przypadku ITBS badania dodatkowe bardzo często nie potwierdzają diagnozy klinicznej.

Istnieją pewne niejasności, co do przyczyny występowania syndromu pasma biodrowo-piszczelowego. Przez wiele lat przyczyny ITBS tłumaczone były przeskakiwaniem, drażnieniem pasma przez nadkłykieć boczny kości udowej, podczas powtarzalnych ruchów kolana. Niektórzy autorzy negują tę teorię, tłumacząc to budową pasma, które w okolicy kolana nie ma dużej ruchomości względem nadkłykcia. Uważają oni, że przeciążenie pasma wynika z jego ciągłego, powtarzalnego napinania, które doprowadza do jego nadmiernego dociśnięcia do nadkłykcia i podrażnienia tkanki łącznej leżącej pod pasmem. Dolegliwości bólowe pochodzące z dysfunkcji pasma biodrowo-piszczelowego mogą pojawiać się także przy przyczepie proksymalnym pasma, czyli w okolicy biodra.

Badania wykazały również, że ITBS związane jest ze zwiększonym napięciem pasma. W przypadku biegaczy istotna wydaje się liczba przebiegniętych kilometrów, a także jakość treningu interwałowego. Do znacznego napięcia pasma dochodzi podczas długiego biegania z mała intensywnością. Dochodzi wtedy do większej aktywności mięśnia pośladkowego wielkiego, którego napięcie przenoszone jest na pasmo biodrowo- piszczelowe.

Budowa anatomiczna pasma powoduje, że dolegliwości bólowe bocznej strony kolana mogą wynikać z nieprawidłowego napięcia w innych miejscach kończyny dolnej lub miednicy. Dolegliwości wynikają często z osłabienia mięśni odwodzących biodro. Szczególną rolę odgrywa tu osłabiony mięsień pośladkowy średni. Dochodzi wtedy do aktywacji innych mięśnia odwodzących tj. naprężacz powięzi szerokiej czy m. pośladkowy wielki, które wplatają się w pasmo biodrowo-piszczelowe.

Naukowcy nie są zgodni, co do wpływu czynników biomechanicznych na występowanie ITBS. Istnieje wiele teorii, które ITBS upatrują w nieprawidłowym ustawieniu innych elementów narządu ruchu. Główną rolę przypisują niesymetrycznemu ustawieniu miednicy, nadmiernym jej przodopochyleniem, szpotawością kolan czy stopą płasko-koślawą. Mimo wielu teorii niewiele prac naukowych potwierdza je w praktyce.

ITBS może wynikać z indywidualnej techniki biegu. Do największego napięcia i dociśnięcia pasma do nadkłykcia bocznego dochodzi w zakresie 20-30 stopni zgięcia stawu kolanowego. Prawdopodobnie różnice w zakresie zgięcia kolana podczas biegu mogą predysponować do powyższych dolegliwości. Zwiększone napięcie pasma może wynikać także z nadmiernego pochylania tułowia do przodu podczas biegu.