Uszkodzenia narządu ruchu u biegaczy są tematem coraz częściej podejmowanym przez różnorodne artykuły, portale czy czasopisma. Wynika to z faktu wysokiej kontuzjogenności w tym sporcie, która w niektórych badaniach sięga aż 70%. Szczególnie często zgłaszają się dotyczy to amatorów, którzy po wielu latach bezczynności postanawiają rozpocząć swoją przygodę ze sportem. Nieznajomość podstawowych zasad progresji obciążenia, zwłaszcza w początkowym etapie treningów, a także niezróżnicowany trening opierający się tylko na biegu, to główne przyczyny częstych uszkodzeń w tej grupie sportowców. Problemem stanowi również bagatelizowanie objawów, które mogą rozwinąć się w poważniejszą patologię. Efektem dalszym takiego postępowania może być wieloletnie, mozolne leczenie dolegliwości.

Fizjoterapia jest dziedziną medycyny, która osiąga bardzo dobre wyniki w leczeniu kontuzji u biegaczy. Pomaga nie tylko pozbyć się bólu, ale także uczy jak zapobiegać uszkodzeniom. Bagatelizowanie objawów najczęściej doprowadza do sytuacji, gdzie kontuzja przyjmuje charakter przewlekły i dużo trudniej z nią walczyć. Im pewne działania podejmiemy szybciej, tym większa szansa na sukces. Poniższe opracowanie przybliża najczęściej spotykane patologie w tej dziedzinie sportu.

Kolano biegacza

„Kolano biegacza” to termin określający zbiór patologii przedniego przedziału stawu kolanowego spotykanych u biegaczy, najczęściej pochodzący ze stawu rzepkowo-udowego i podrażnienia błony maziowej. Kolano jest obszarem, który najczęściej ulega kontuzji u biegaczy. Mimo wielu badań i publikacji na ten temat mechanizm ich pojawiania się nie jest do końca jasny. Istnieje wiele teorii wskazujących na niewłaściwe obuwie, powierzchnię biegową czy nieprawidłowe ustawienie innych elementów narządu ruchu np. miednicy czy stopy.

Aby zrozumieć charakter kontuzji biegaczy należy zastanowić się nas specyfiką tej dyscypliny. Bieg jest aktywnością, w której dochodzi do wielokrotnego, naprzemiennego zginania i prostowania kolan. Powyższe ruchy następują kolejno po sobie, często przez kilka godzin bez nawet krótkiej przerwy. Wpływa to na możliwość podrażnienia stawu rzepkowo-udowego i błony maziowej, która w stawie kolanowym jest szczególnie rozległa. Aby jednak doszło do podrażnienia musimy mieć dodatkowe czynniki. Jednym z nich są błędy w technice biegowej polegające między innymi na nieprawidłowym ustawieniu kolana podczas uderzenia stopy o podłoże. U niektórych osób kolano ucieka do środka od linii środkowej ciała, u innych ustawia się w całkowitym wyproście, co wpływa na gorszą amortyzację wstrząsu. Najczęściej jest to powiązane z bieganiem „od tyłostopia” (od pięty), które w konsekwencji doprowadza do nieprawidłowego ustawienia kolana. Wszystko to może mieć wpływ na zwiększenie sił działających na okolice kolana, a w szczególności na staw rzepkowo-udowy. Patologie tego stawu mogą także być prowokowane podwyższeniem ułożenia pięty w obuwiu sportowym, co jest charakterystyczne dla nowoczesnych butów biegowych.

Kolejnym aspektem, na który warto zwrócić uwagę omawiając problem kontuzji kolana, są dysproporcje siły mięśniowej. W pracach badawczych wykazano dysbalans w tym obszarze u biegaczy z bólem kolan. Mięsień czworogłowy jest u nich słabszy a mięśnie kulszowo-goleniowe i naprężacz powięzi szerokiej bardziej napięte. W literaturze dużo mówi się także o roli siły mięśni odwodzących udo. Mięśnie te stabilizują miednicę, stanowią bazę dla pracy kolana i wpływają na prawidłowe jego ustawienie podczas fazy kontaktu stopy z podłożem. W badaniach wykazano, że kilkutygodniowy trening tych mięśni znacząco wpływa na zmniejszenie dolegliwości bólowych przedniego przedziału kolana u biegaczy.

Czytaj dalej…http://www.fizjoklinika.com/kolano_biegacza_rehabilitacja.html (link)

Zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

ITBS jest patologią, która w niektórych publikacjach zaliczana jest do „kolana biegacza”. Dotyczy ona jednak dolegliwości bocznej strony kolana, dlatego rozpatrujemy ją oddzielnie. Podczas biegu dochodzi do wielokrotnego napinania i rozluźniania pasma biodrowo-piszczelowego, co ma prawdopodobnie wpływ na częste występowanie tej kontuzji u biegaczy. U pacjentów, którzy zgłaszają się do nas z tą dolegliwością dostrzegamy zwiększone napięcie mięśni bocznej i przedniej części uda, asymetrie w ruchomości bioder a także słabsze napięcie mięśni pośladkowych. Kwestia techniki biegowej i jej wpływu na ITBS nie jest do końca jasna, a przyczyn dopatruje się w podobnych elementach jakie wymienione zostały w poprzednim paragrafie. Szczególnym elementem jest tu bieganie „od tyłostopia”. Rozpatrując biomechanikę pasma biodrowo-piszczelowego stwierdzono, że do jego największego napięcia dochodzi, gdy kolano znajduje się w 20-30 stopniach zgięcia. Prawdopodobnie indywidualne różnice w zakresie ruchu stawu kolanowego podczas biegu mają wpływ na częstsze występowanie tej patologii. Sprawa ta nie jest jednak potwierdzona w rzetelnych badaniach naukowych.

Pacjenci zmagający się z ITBS często zgłaszają się do nas po wielomiesięcznych próbach złagodzenia bólu. W wielu przypadkach dolegliwości znikają na pewien czas i pojawiają się ponownie. Leczenie nie jest proste i wymaga dużego zaangażowania pacjenta. Po pierwsze należy ocenić zaburzenia biomechaniczne i napięcie w obrębie tkanek. Następnie wprowadza się różnorodne techniki rozluźniające okolice pasma. Istotny jest także trening mięśniowy pośladków a także ćwiczenia stabilizujące obszar miednicy i kręgosłupa.

Czytaj dalej…http://www.fizjoklinika.com/zespol_tarcia_pasma_biodrowo_piszczelowego.html

Zapalenie rozścięgna podeszwowego

Rozścięgno podeszwowe jest małoelastyczną tkanką położoną na podeszwie stopy. Bieg w znaczny sposób aktywuje struktury podeszwy stopy, co doprowadza do zwiększenia napięcia w tym obszarze. Napięcie to wpływa na lokalne niedokrwienia i pojawienie się stanu zapalnego. Co więcej, rozścięgno jest związane biomechanicznie ze stawami, mięśniami stopy i podudzia, dlatego do jego zapalenia dochodzi u osób ze zmniejszoną elastycznością mięśni łydki czy podeszwy, a także zablokowaniami w obrębie stawów. Dodatkowo także błędy w technice biegowej mogą mieć związek z częstszymi epizodami zapalenia rozścięgna. Osoby zajmujące się tzw. „ nurtem biegania naturalnego” przyczynę tej kontuzji upatrują w tzw. „bieganiu na palcach”(czego nie można mylić z bieganiem od przodostopia). Biegacz podczas uderzenia stopy o podłoże powinien odbić się z przodostopia bez przechodzenia na palce. Niektóre osoby mają tendencję do ściągania czy zagarniania palców w celu mocniejszego odbicia, co może mieć wpływ na zwiększenie napięcia w tej okolicy. Co więcej, ze względu na swoją twardą, małoelastyczną budowę rozścięgno podeszwowe jest strukturą, która szczególnie często ulega uszkodzeniu w przypadku braku odpowiedniej rozgrzewki. W takim przypadku pacjenci mówią o ucisku w bucie lub nagłym ukłuciu w obrębie podeszwy lub pięty, które poczuli przy próbie szybszego biegu.

W celu profilaktyki stanów zapalnych rozścięgna podeszwowego wielu fachowców zachęca do kupowania miękkich wkładek i noszenia obuwia z rozbudowanym systemem amortyzacyjnym. Sprawa obuwia podlega jednak ciągłej dyskusji. W naszej praktyce klinicznej nie dostrzegamy znaczących różnic w częstości występowania tej kontuzji u pacjentów noszących obuwie z lub bez systemów amortyzacji. Doświadczenie kliniczne a także analiza specjalistycznej literatury pozwala zauważyć, że prawdopodobnie zarówno zbyt miękkie jak i zbyt twarde obuwie ma negatywny wpływ na stopę. W sytuacji, gdy buty wyposażone są w zbyt miękką wkładkę do struktur stopy przekazywana jest nieadekwatna informacja odnośnie podłoża i jego ukształtowania. W przypadku, gdy obuwie wyposażone jest w mało elastyczną wkładkę rozcięgno nie ma możliwości naturalnego odkształcania się. Przeciwnicy noszenia jakiegokolwiek obuwia zachęcają do stosowania obuwia minimalistycznego, które pozwala na bieganie w warunkach zbliżonych do biegania boso. Najczęściej biegacze zbyt szybko, bez okresu wprowadzenia zaczynają stosować tego typu obuwia, co niestety wpływa na częste uszkodzenia rozcięgna. Sprawa doboru obuwia jest tematem, który budzi dużo kontrowersji, a także jest wyzwaniem dla współczesnej fizjoterapii.

Bardzo dobre rezultaty w leczeniu stanów zapalnych rozścięgna daje fizjoterapia, która polega na pracy manualnej powodującej zmniejszenie napięcia w obrębie mięśni podeszwy i stawów stopy. Stosuje się również techniki uelastyczniające oraz wzmacniające rozcięgno. Szczególną uwagę zwracamy na ćwiczenia rozciągające mięśnie krótkie podeszwy, o których najczęściej biegacze zapominają w codziennym treningu. Kolejnym etapem jest ocena techniki biegu i ewentualnych jej elementów mogących mieć wpływ na uszkodzenie.

Czytaj dalej…http://www.fizjoklinika.com/zapalenie_rozciegna_podeszwowego.html (link)

Zapalenie ścięgna Achillesa

Chroniczne dolegliwości bólowe ścięgna Achillesa należą do schorzeń niezwykle problematycznych dla biegaczy. Niektóre osoby zgłaszają się do nas z bólem przewlekłym trwającym nawet od kilku lat. Początkowo problem wydaje się niewinny. Biegacze odczuwają tylko delikatną sztywność poranną ścięgna, a same dolegliwości bólowe pojawiają się tylko przy początkowej fazie treningu czy dużym zmęczeniu. Bardzo rzadko ból przechodzi samoistnie. Najczęściej sztywność poranna nasila się, a dolegliwości nie zmniejszają się po rozbieganiu. Achilles staje się pogrubiały i uniemożliwia normalny cykl treningowy.

Czasami przyczyna dolegliwości jest prozaiczna i spowodowana zbyt ciasnym obuwiem, które wywiera ciągły nacisk na ścięgno. Niestety w większości przypadków trudno znaleźć racjonalne wytłumaczenie wystąpienia kontuzji. Istnieją różnorodne teorie dotyczące etiologii schorzenia. Niestety niewiele z nich zostało potwierdzone w badaniach. Z pewnością ścięgno Achillesa jest strukturą, która równie często jak rozścięgno podeszwowe reaguje na nagłą zmianę w intensywności treningu. Dużą rolę odgrywa tu trening w górach lub na innych wzniesieniach, szczególnie u osób, które zbyt gwałtownie, bez okresu wprowadzenia wchodzą w tego typu obciążenia. Coraz więcej mówi się także o wpływie techniki biegowej na przeciążenie Achillesa. Tak jak we wcześniej opisywanych kontuzjach znaczący wpływ może mieć tutaj bieganie „od pięty”, które powoduje, że środek ciężkości znajduje się bardziej z tyłu ciała. Ma to wpływ na większe obciążenie Achillesa i prawdopodobnie częstsze stany zapalne w tej grupie sportowców. Coraz więcej osób badających kwestie związane z patologiami ścięgna Achillesa bierze pod uwagę nowoczesne obuwie biegowe, które zaczęto produkować w latach 70 XX wieku. W okresie tym zauważono także gwałtowny wzrost liczby zapaleń ścięgna Achillesa. Niektórzy łączą te fakty i obarczają winą rozwój przemysłu obuwniczego. Temat ten jest jednak dość świeży i wymaga weryfikacji.

I tutaj fizjoterapia jest najlepszym sposobem pomocy osobom z dolegliwościami ze strony Achillesa. Dysponujemy różnorodnymi technikami manualnymi, które pozwalają na pobudzenie przebudowy ścięgna. Uczymy pacjentów wykonywać specjalistyczne ćwiczenia tj. np. trening ekscentryczny. Trzeba również rozważyć potencjalne przyczyny tej patologii u danej osoby.

Czytaj dalej…http://www.fizjoklinika.com/tendinopatie_sciegna_achillesa.html

Bóle goleni

Bóle goleni są dość problematycznym zjawiskiem u biegaczy, którzy często odwiedzają wiele placówek medycznych zanim usłyszą prawidłową diagnozę. Ból w większości przypadków spowodowany jest reakcją przeciążeniowa mięśnia i/lub okostnej, co popularnie nazywamy Shin Splint. Należy jednak brać pod uwagę inne możliwe jego przyczyny tj. złamania zmęczeniowe czy zespół przedziałów powięziowych. Dolegliwości bólowe goleni w większości przypadków pojawia się okresowo, szczególnie w okresie wiosennym. Zawodnicy do swojego treningu wprowadzają wtedy szybsze odcinki, często na twardszej nawierzchni. Dla osób, które trenują na tartanie jest to także czas częstszego biegania w kolcach lekkoatletycznych. Przyczyn należy tu szukać także w technice biegowej. Szczególną uwagę zwraca się tu na tzw. zbyt aktywne lądowanie (mocniejszy impakt) i nadmierne prostowanie palców po fazie odbicia. Do nadmiernego obciążenia goleni dochodzi także u osób nadmiernie wydłużających krok biegowy, lądujących na pięcie, na wyprostowanym kolenie. Powyższe ustawienie wpływa na gorszą absorpcję wstrząsów. W naszej praktyce spotykamy wiele osób, u których podejrzewamy inne, pozaortopedyczne czynniki wywołujące ból goleni. Znaczenie mogą mieć tu zaburzenia hormonalne, lipidowe, związane z odżywianiem itp.

Leczenie polega głównie na modyfikacji treningu, ustaleniu obciążeń treningowych i zmiany techniki biegowej. W początkowym okresie uczymy pacjenta w jaki sposób biegać, aby odciążać bolesne miejsca. Warto zastosować także techniki tkanek miękkich i taping zmniejszające napięcie w obrębie goleni.

Czytaj dalej…http://www.fizjoklinika.com/bole_piszczeli.html (link)

Uszkodzenie obrąbka stawu biodrowego

Do naszej kliniki coraz częściej zgłaszają się biegacze z bólem pachwiny, która najczęściej spowodowana jest podrażnieniem lub uszkodzeniem obrąbka stawowego. Bieg jest aktywnością, w której następuje wielokrotne zgięcie biodra, co może być przyczyną częstszego występowania tej kontuzji. Jeśli ból pojawił się bez urazu, w większości przypadków uszkodzenie to będzie wynikiem wrodzonych anatomicznych cech budowy biodra. Najczęściej dotyczy to konfliktu udowo-panewkowego i dysplazji. W grupie osób z tą patologią obserwujemy duże napięcie w obrębie zginaczy bioder i całej pachwiny, co może być spowodowane specyficzną techniką biegu, w której występuje dysbalans między aktywacją zginaczy i prostowników biodra. Problem może wynikać także ze specyfiki ćwiczeń wykonywanych na treningach. Biegacze najczęściej skupiają się na rozciąganiu mięśni znajdujących się po tylnej stronie ciała, zapominając o zginaczach biodra, czyli mięśniach położonych z przodu. Co więcej, wykonują wiele ćwiczeń aktywujących zginacze np. popularnie zwane „brzuszki”. Wszystko to doprowadza do dysbalansu między przednią a tylną częścią ciała i może wpływać na przeciążenia w obrębie pachwiny.

Niewielkie uszkodzenia i podrażnienia obrąbka stawowego u biegaczy w większości przypadków reagują dobrze na leczenie zachowawcze. Operacja jest niezbędna w przypadku dużych zmian w obrębie stawu biodrowego. Leczenie polega na zastosowaniu technik uelastyczniających przednią część uda, ćwiczeniach mięśniowych a także różnorodnych technikach manualnych dobranych do danego przypadku. Warto także przyjrzeć się technice biegowej.

Czytaj dalej… http://www.fizjoklinika.com/uszkodzenia_obrabka_stawu_biodrowego.html (link)

Rosnąca liczba kontuzji u biegaczy skłania nas do zastanowienia się nad możliwościami zapobiegania i walki z nimi. Nie wolno bagatelizować objawów bólowych pojawiających się w narządzie ruchu. Dodatkowo należy pamiętać o progresywności obciążenia treningowego szczególnie po okresie przerwy. Trening warto wzbogacić dodatkowymi ćwiczeniami wzmacniającymi, szczególnie u osób często doznających kontuzji. Przy pojawieniu się jakichkolwiek dolegliwości warto skontaktować się z fizjoterapeutą, który dobierze odpowiednie ćwiczenia wzmacniające i rozciągające oraz skoryguje technikę biegową..