Połóg i powrót do formy

Zrozumieć swoje ciało po porodzie – połóg i powrót do formy

Ku zaskoczeniu wielu mam, po porodzie ciało niestety nie wraca automatycznie do formy sprzed ciąży. Zwykle mija sporo czasu zanim brzuch wróci do pierwotnego wyglądu. Taka jest fizjologia. Potrzeba około dwóch tygodni na pozbycie się całej zalegającej wody w organizmie i kolejnego miesiąca zanim pęcherz, macica i mięśnie wrócą do normy.
Ciało kobiety w ciąży przez 9 miesięcy przechodzi transformację na poziomie psychicznym jaki i fizyczny. Organizm wydziela hormony przez co układ więzadłowy rozluźnia się.
Rozwijające się w łonie matki dziecko, powiększająca się macica i inne organy wewnętrzne uciskają na mięśnie dna miednicy. Co raz większy brzuch wpływa na zmianę postawy powodując ból w odcinku lędźwiowym i piersiowym. Układ mięśniowy ulega rozciągnięciu. Wszystkie te zmiany są ze sobą powiązane i czemuś służą Równocześnie jednak wpływają obciążająco na organizm, który po narodzinach dziecka wymaga specjalnego traktowania, rehabilitacji.

Po porodzie rehabilitacja ma trzy główne cele:

  • wzmacnianie mięśni
  • redukcję lub profilaktykę bólu
  • terapię blizny

Wzmacnianie mięśni dna miednicy (mięśni Kegla). Problem nietrzymania moczu.

Aby dziecko mogło przejść przez kanał rodny, mięśnie dna miednicy muszą się rozciągnąć nawet 200-1000% względem swej pierwotnej długości. Taka elastyczność pojawia się dzięki działaniu hormonów wydzielanych w czasie ciąży. Po tym okresie ich poziom normalizuje się i bardzo często mięśnie same z czasem wracają do formy sprzed ciąży. Niestety u wielu kobiet w wyniku porodu dochodzi do powikłań z powodu ich osłabienia i uszkodzenia (rozerwanie bądź nacięcie).
Najczęstszym dolegliwością u kobiet rodzących drogami natury, związaną z funkcją dna miednicy jest wysiłkowe nietrzymanie moczu. Według danych epidemiologicznych aż 15-25% tej grupy ma znacznie osłabione mięśnie Kegla. Czynnikami zwiększającymi ryzyko tej dysfunkcji są: otyłość, wiek matki, waga dziecka, liczba i trudności podczas wcześniejszych porodów (użycie kleszczy, vacuum). Ryzyko nietrzymania moczu wzrasta z wiekiem nawet w przypadku braku porodów. Patologia ta ujawnia się przede wszystkim podczas wzrostu napięcia w jamie brzusznej np. kichania, kaszlu lub podczas ruchu (szczególnie przy podskokach, ale także podczas biegania lub szybkiego marszu).
Rozciągnięte i uszkodzone mięśnie dna miednicy wpływają również na funkcje seksualne. Zmniejszają doznania fizyczne zarówno u kobiety jak i partnera a miejsce uszkodzenia bywa nadwrażliwe i bolesne podczas stosunku.
Badania wykazały, że wykonywanie ćwiczeń mięśni Kegla wpływa na ich wzmocnienie, zmniejszenie bólu tej okolicy, poprawę koordynację i relaksacji dna miednicy co jest szczególnie ważne podczas opróżniania pęcherza. Wszystko to wpływa również na zwiększenie satysfakcji płynącej z seksu. Odpowiednia funkcja dna miednicy przekłada się na jakość życia kobiety.

Leczenie i zapobieganie bólom kręgosłupa

Ból pleców u kobiet w połogu najczęściej lokalizuje się w dolnym odcinku kręgosłupa, lecz nie oznacza to, że nie może wystąpić w innych jego częściach. Rosnący brzuch powoduje zwiększenie lordozy (wygięcia w przód) odcinka lędźwiowego, co z kolei powoduje zwiększoną kifozę (wygięcie w tył) odcinka piersiowego. W tej pozycji ramiona uciekają do przodu, mięśnie na plecach rozciągają się i osłabiają, a z przodu skracają. W takiej sytuacji mamy często doświadczają dyskomfortu i bólu.

Przyczyn powstawania bólów kręgosłupa może być wiele:

  • przeciążeniowe
  • więzadłowo–stawowe związane z niestabilnością lub niewydolnością dysków
  • mięśniowe (dysbalans napięciowy)
  • wtórne – do bólu okolicy miednicy spowodowanego blizną lub osłabieniem mięśni krocza, lub wywołane obecnością blizny po cięciu
  • cesarskim
  • inne

Niektóre z nich jak bóle spowodowanie przemijającą niestabilnością związaną z hormonalnym rozluźnieniem więzadeł przechodzą zazwyczaj samoistnie po porodzie po okresie ok 3-6 miesięcy Inne przeciążenia jednak mogą trwać długo po rozwiązaniu, bowiem od momentu urodzin zaczyna się podnoszenie, przenoszenie, kąpanie, karmienie w niewygodnych pozycjach.

Pielęgnacja blizny

Ból w okolicy blizny w rejonie krocza może sam minąć. Niestety często po wielu miesiącach a nawet latach zdarzają się jego nawroty. Jest to skutkiem tworzących się w miejscu uszkodzenia zrostów. Każde naruszenie warstw położonych pod skórą pozostawia trwałą zmianę. W następstwie mechanicznego uszkodzenia tkanek, po nacięciu/pęknięciu krocza, cięciu cesarskim lub operacji, dochodzi również do naruszenia okolicznych struktur – otrzewnej, mięśni, powięzi. Naturalną odpowiedzią organizmu jest tworzenie się dodatkowej tkanki łącznej w okolicy urazu. Kształt i ruchomość powstałej blizny zależy od wielu czynników. Między innymi: od miejsca operacji, czasu i jakości gojenia, towarzyszących infekcji, zaburzenia odżywiania tkanek, ilości i jakości szwów, rodzaju cięcia i wielu innych.
Blizna, która jest duża, głęboka i nieelastyczna zmniejsza ruchomość okolicznych tkanek a dodatkowo jeśli jej gojenie przebiegło np. z zapaleniem otrzewnej, w wyniku powstałych sklejeń może wywierać wpływ na sąsiadujące organy. Rezultatem może być charakterystyczne uczucie napięcia/pociągania w operowanej okolicy, ból dolnego odcinka kręgosłupa a także dyskomfort/ ból podczas seksu.
Pomocna w takich przypadkach jest odpowiednia terapia, którą w przypadkach połogu można rozpocząć dopiero po całkowitym wygojeniu się rany (4- 6 tygodni). Przy leczeniu zaburzeń obszaru blizny stosuje się różnego rodzaju mobilizacje blizny oraz otaczających ją tkanek. Należy pamiętać jednak, że zbyt wczesne rozpoczęcie tego typu działań może opóźnić proces gojenia i pobudzać proces przerostu samej blizny.

Jak wcześnie po porodzie można rozpocząć wykonywanie ćwiczeń fizycznych?

Jeśli nie ma przeciwwskazań, ćwiczenia fizyczne w przypadku porodu siłami natury można zacząć relatywnie wcześnie. Już w kilka dni po porodzie wskazane są spacery, wykonywanie zmodyfikowanych ćwiczenia mięśni brzucha, rozciąganie. Jeśli ćwiczenia były wykonywane podczas ciąży można je kontynuować z taką samą intensywnością, stopniowo wydłużając czas i ilość powtórzeń. W przeciwnym wypadku 15 minut dziennie uwagi poświęconej brzuchowi i plecom, plus „gimnastyka” związana z obsługą dziecka wystarczą. Warto wziąć również pod uwagę fakt, że wzmacniać mięśnie i ćwiczyć profilaktycznie można przy czynnościach dnia codziennego. Podczas karmienia można wzmacniać mięśnie dna miednicy (napięcia mięśni Kegla), podczas spacerów wskazanym jest napinanie mięśni brzucha. Intuicyjnym wskazaniem jest unikanie ćwiczeń i pozycji sprawiających ból. W okresie po porodzie przez około 3 do 5 miesięcy mięśnie i stawy są bardziej luźne co zwiększa ryzyko urazów/upadków dlatego warto zachować czujność nie tylko podczas ćwiczeń.
W przypadku porodu przez cięcie cesarskie powrót do formy z powodu gojącej się blizny jest opóźniony. Nie znaczy to, że nie można wykonywać lekkich, zmodyfikowanych ćwiczeń. Ćwiczenia przeciwzakrzepowe – poprawiające krążenie, delikatne ćwiczenia miednicy – poprawiające perystaltykę jelit. Ćwiczenia oddechowe oraz chodzenie na krótkich odcinkach zalecane są już w pierwszej dobie po operacji. Niektóre delikatne ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha można zacząć w 3-4 tygodniu po operacji. Jednak na bardziej zaawansowane ćwiczenia trzeba poczekać aż do całkowitego zagojenia się blizny. Jeśli w przypadku któregoś ćwiczenia pojawi się ból oznacza to, że albo jest na nie zbyt wcześnie, albo było nieprawidłowo wykonane.
Ćwiczenia mięśni Kegla są również zalecane u kobiet po cięciu cesarskim z uwagi na długi okres obciążenia mięśni przez ciążę, a także w przypadku kobiet u których poród zaczął się naturalnie ale z różnych przyczyn zakończył cięciem.