This is the company logo Skip to Navigation |  Skip to Content

Rehabilitacja po endoprotezoplastyce stawu kolanowego

    Endoprotezoplastyka (alloplastyka, endoplastyka) polega na całkowitej wymianie zmienionego chorobowego stawu i zastąpieniu go sztucznym. W przypadku stawu kolanowego zabieg wykonuje się głównie w sytuacji zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych. Przed podjęciem decyzji o leczeniu operacyjnym warto podjąć próbę leczenie zachowawczego (rehabilitacji). Działania manualne oraz odpowiednio dobrane ćwiczenia pozwalają na zmniejszenie dolegliwości bólowych, zwiększenie zakresu ruchu, poprawienie stereotypu chodu a tym samym zwiększają możliwości funkcjonalne kończyny. W wielu przypadkach możliwe jest odroczenie terminu zabiegu operacyjnego.

            Działania rehabilitacyjne są niezwykle przydatne nie tylko w przypadku leczenia zachowawczego czy przedoperacyjnego. Stanowią także nieodłączny elementem leczenia pooperacyjnego. Brak rehabilitacji w okresie pooperacyjnym istotnie wpływa na zaburzenia funkcji kolana.

 

 

Rehabilitacja

 

            Na całym świecie istnieje wiele różnorodnych protokołów rehabilitacyjnych, które w wielu przypadkach znacząco różnią się od siebie. Różnice wynikają nie tylko z rodzaju zastosowanej protezy, ale także z doświadczenia ośrodka przeprowadzającego wymianę stawu.  Z uwagi  na to, że endoprotezoplastykę stawu kolanowego wykonuje się głównie w populacji osób starszych, często mamy do czynienia z chorobami towarzyszącymi, dlatego program każdorazowo dostosowywany jest do stanu ogólnego pacjenta.

            Pierwszym, istotnym elementem rehabilitacji są wszelkie działania poprzedzające zabieg. Ich głównym zadaniem jest przygotowanie pacjenta do zabiegu. Oprócz różnorodnych technik zwiększających siłę, zakres ruchu czy zmniejszających dolegliwości bólowe,  pacjent uczony jest chodzenia o kulach oraz wykonywania podstawowych ćwiczeń i czynności samoobsługowych po zabiegu.

             Pierwszy tydzień po zabiegu operacyjnym nazywamy fazą ostrą. W okresie tym wykonujemy napięcia izometryczne mięśni działających na kolano, ćwiczenia bierne (często wykonywane w specjalnej szynie CPM), ćwiczenia czynno-bierne a także ćwiczenia innych części ciała . Dodatkowo zaleca się ćwiczenia oddechowe oraz wczesną pionizację pacjenta, co pozwala zapobiec powikłaniom pooperacyjnym.

            Istotnym elementem jest możliwość obciążania kończyny po zabiegu. Decydujący wpływ ma tu sposób mocowania protezy do kości. Najczęściej stosowana jest proteza mocowana za pomocą cementu, co pozwala na szybsze obciążenie kończyny. W przypadku połączeń bezcementowych kość wrasta w endoporotezę w ciągu kilku miesięcy, co wydłuża okres odciążenia. Możliwość stawania na nodze zależy nie tylko od rodzaju protezy i mocowania, ale także od stanu kośćca pacjenta, ogólnego stanu zdrowia a także preferencji ośrodka, w którym przeprowadza się zabieg. Każda klinika czy szpital posiada własne doświadczenia w tym względzie. W przypadku połączeń cementowych wiele ośrodków pozwala stawać na kończynie (do granicy bólu) przy pomocy balkoniku lub kul łokciowych już w 1 dobie pooperacyjnej. Przy braku przeciwwskazań  możliwość pełnego obciążenia (z pomocą kul łokciowych) ma miejsce po 2 tygodniu. Po 3 miesiącach pacjent chodzi zazwyczaj bez dodatkowej pomocy.

            Mimo powodzenia zabiegu wielu pacjentów nie odzyskuje właściwego zakresu ruchu w stawie kolanowym. Należy pamiętać, że odpowiednia ruchomość kolana jest niezbędna do prawidłowego, codziennego funkcjonowania. Dla przykładu podczas wchodzenia po schodach potrzebujemy 90 stopni zgięcia, przy schodzeniu zaś 100 stopni. Podczas wstawania z krzesła 105 stopni, siadania 90 oraz 106 podczas wiązania butów. Prawidłowe, codzienne funkcjonowanie uzależnione jest także od odpowiedniej ruchomości stawu biodrowego. Zgięcie biodra i kolana w kończynie są elementami jednego łańcucha kinematycznego. Badania pokazują, że suma obu zakresów zgięcia powinna wynosić co najmniej 190 stopni. Powszechnie uważa się, że ruchomość stawu sprzed zabiegu wpływa na możliwość uzyskania większych wartości zgięcia po zabiegu. Większość prac badawczych pokazuje, że pacjenci są zdolni do osiągnięcia średnio 100-115 stopni zgięcia po zabiegu. Na ograniczenie zakresu ruchu po zabiegu operacyjnym dodatkowo wpływa:

-otyłość

-wcześniejsze zabiegi na stawie kolanowym

-brak rehabilitacji po zabiegu

            Prawidłowa funkcja kolana zależy także od pełnego wyprostu kolana, którego ograniczenia  zazwyczaj obecne są bezpośrednio po zabiegu. Odzyskanie pełnego wyprostu  jest istotne, ponieważ nawet niewielkie jego ograniczenie powodują duże zaburzenia chodu.  Należy pamiętać, że do około 5 tygodnia po zabiegu pacjent powinien osiągnąć 0 stopni wyprostu.

            Po 6 tygodniu rozpoczynamy ćwiczenia rozciągające, kładąc nacisk na mięśnie kulszowo-goleniowe. Dużą rolę w procesie usprawniania odgrywa trening siły mięśniowej. Priorytetem są tu ćwiczenia mięśnia czworogłowego uda ze względu na szybki zanik masy tego mięśnia oraz rolę jaką odgrywa w stabilizacji dynamicznej kolana. Dodatkowo wykonujemy ćwiczenia innych grup mięśniowych: głównie tylnej grupy uda, łydki czy pośladków. Rodzaj ćwiczeń powinien być skonsultowany z fizjoterapeutą, ze względu na możliwość niekorzystnego ich oddziaływania na endoprotezę. Do 6-7 tygodnia po zabiegu należy unikać ćwiczeń z zewnętrznym oporem. Po tym okresie wprowadzamy ćwiczenia w zamkniętym łańcuchu kinematycznym z obciążeniem masą ciała oraz ćwiczenia koncentryczne z niewielkim oporem zewnętrznym.

            Wielu pacjentów zastanawia się nad możliwością prowadzenia samochodu po operacji. Powszechnie uznaje się, że prowadzenie samochodu jest możliwe po około 4-6 tygodniach. Często pacjenci pytają także o możliwość uprawiania sportu. Należy pamiętać, że poziom aktywności po zabiegu powinien być stopniowo zwiększany. Możliwość podjęcia pełnej aktywności sportowej powinna być skonsultowana z lekarzem oraz fizjoterapeutą. Poniższa tabelka przedstawia przykładowe zalecane oraz odradzane aktywności po endoporotezoplastyce stawu kolanowego.

 

 

 

Aktywności polecane

Aktywności polecane (w przypadku, gdy pacjent uprawiał daną dyscyplinę przed zabiegiem)

Aktywności niepolecane

Areobik

Narciarstwo

Squash

Rower stacjonarny

Jazda na rowerze w terenie

Piłka nożna

Kręgle

Kajakarstwo

Siatkówka

Golf

Wioślarstwo

Hokej

Taniec

Tenis

Gimnastyka

Jazda na koniu

Jazda na łyżwach

Bieganie

Spacerowanie

Trening na siłowni

Koszykówka

Pływanie

 

 

 

           

Odpowiednio prowadzona rehabilitacja po zabiegu jest niezbędna do odzyskania sprawności pozwalającej na podjęcie wyżej wymienionych aktywności. Ograniczenia ruchomości, dysbalans mięśniowy, ograniczenia siły mięśniowej oraz osłabienie sensomotoryki stwarzają nieprawidłowe warunki pracy endoprotezy i ryzyko jej obluzowania. Dodatkowo niosą ze sobą kompensacje organizmu doprowadzając do przeciążeń innych części ciała.

Loading Flash movie...