This is the company logo Skip to Navigation |  Skip to Content

Staw łokciowy

         

    Staw łokciowy jest stawem złożonym o bardzo skomplikowanej budowie. W jego obrębie, otoczone jedną torebką, znajdują się trzy współdziałające połączenia stawowe:

- staw ramienno-łokciowy;

- staw ramienno-promieniowy;

- staw promieniowo-łokciowy bliższy.

    

    Każde z nich posiada swoje powierzchnie stawowe, względem których części kostne (kość łokciowa, kość promieniowa, kość ramienna) poruszają się w przestrzeni. Zaburzenie w obrębie którejkolwiek z nich prowadzi do znacznych ograniczeń funkcji kończyny górnej, a w szczególności ręki (np.: duże ograniczenie zgięcia łokcia może uniemożliwić przyjmowanie pokarmu, czy wykonywanie czynności wokół głowy).

   

    Staw łokciowy pokryty jest torebką stawową, która stanowi ochronę stawu przed środowiskiem zewnętrznym, jak również produkuje maź stawową będącą substancja odżywczą i „smarującą” dla powierzchni stawowych. Torebka stawowa jest również elementem stabilizującym staw w pozycjach skrajnego ustawienia części kostnych względem siebie.

    

    Zewnętrznie od niej znajdują się więzadła, stanowiące główne zabezpieczenie łokcia przed zwichnięciami (niefizjologiczne przemieszczenie powierzchni stawowych względem siebie). Staw ten nie uzyskuje znacznego wsparcia stabilizującego ze strony mięśni, dlatego struktury więzadłowe spełniają tu niezwykle istotną rolę i są poddawane dużym obciążeniom podczas przenoszenia sił w szczególności w kierunkach bocznych. Więzadła oraz torebka, jako elementy stabilizujące staw łokciowy, często ulegają uszkodzeniu podczas urazów. 

   

    W skład aparatu więzadłowego łokcia wchodzą:

- więzadło poboczne boczne;

- więzadło poboczne przyśrodkowe;

- więzadło pierścieniowate.

    

    Strukturami odpowiadającymi za ruch w łokciu są mięśnie, przebiegające wokół stawu. Można je podzielić ogólnie na grupy:

- przednią – mięśnie zginające staw łokciowy;

- tylną – mięśnie prostujące staw łokciowy;

- boczną – mięśnie prostujące nadgarstek i palce;

- przyśrodkową – mięśnie zginające nadgarstek i palce.

   

    Dodatkowo w skład aparatu mięśniowego łokcia wchodzą mięśnie wykonujące ruch pronacji i supinacji (ruch części kończyny górnej poniżej łokcia do wewnątrz i na zewnątrz). Bezpośrednio nad stawem nie przebiegają brzuśce mięśniowe, tylko ścięgna mięśni. Konsekwencją tego jest nieznaczny wpływ tych struktur na stabilność stawu. Natomiast sąsiedztwo przyczepów i ścięgien może dawać w przypadku niektórych patologii bóle zlokalizowane bezpośrednio w okolicy łokcia (tzw. łokieć tenisisty, łokieć golfisty).

   

Patologie

   W okolicy łokciowej może pojawić się wiele patologii, które ogólnie można podzielić na urazowe i nieurazowe. W grupie pierwszej, żeby doszło do pojawienia się objawów, musi dojść do urazu (ewentualnie wielu mikrourazów), w konsekwencji czego dochodzi do:

- złamań;

- zwichnięć;

- zapalenia pourazowego torebki stawowej;

- uszkodzeń tkanek miękkich (najczęściej więzadła, torebki);

- powstania wolnych ciał.

     

    W dwóch pierwszych patologiach pacjent kieruje się zwykle na ostry dyżur ze względu na ból i ograniczenia ruchów. Tam kwalifikuje się go odpowiednio na podstawie diagnozy do zabiegu chirurgicznego, lub unieruchomienia. Po takich urazach częstym powikłaniem jest ograniczenie ruchomości. Dla wielu terapeutów stanowi ono nie lada wyzwanie, wziąwszy pod uwagę, że nadal w systemie edukacyjnym fizjoterapeutów pokutuje pogląd, że z łokciem należy obchodzić się bardzo ostrożnie, bo może się jeszcze pogorszyć. Jest to prawdą, ale w tym samym stopniu, co w odniesieniu do innych stawów. Jeśli w czasie terapii zastosujemy za mocne bodźce, to możemy doprowadzić wtórnie do stanu zapalnego, co spowolni powrót do zdrowia.

   

    Istnieje jednak inne powikłanie charakterystyczne dla stawu łokciowego, które spędza sen z powiek terapeutom – zwłóknienie stawu (artrofibroza). Wiadomo, że dochodzi do niej w wyniku urazu (stanu zapalnego), ale nie zawsze. Staw wygląda wówczas jak wypełniony nitkami porozciąganej gumy do żucia. Ze względu na ciasne upakowanie struktur łokcia, wprowadza to duże ograniczenie ruchu, które nie poddaje się terapii. W takim przypadku, żeby odzyskać pełny zakres ruchu, potrzebna jest interwencja chirurgiczna.

    

    W dwóch kolejnych patologiach sytuacja może być nieco inna. Pacjent, w zależności od siły urazu, początkowo unika pewnych typów ruchu. Ból jest obecny, ale nie stanowi wystarczającego bodźca do konsultacji specjalistycznej. Często ból z czasem się zmniejsza i wydaje się, że wszystko wraca do normy. Może tak być, ale obserwacje kliniczne wskazują na duży odsetek powikłań, które często nie są kojarzone z urazem, który miał miejsce lata wcześniej. Przykładem może tu być częściowe uszkodzenie więzadła pobocznego przyśrodkowego, które nie leczone odpowiednio może dać wiotkość po stronie przyśrodkowej. Taka sytuacja z czasem doprowadza do zwiększenia kompresji i bólu po stronie bocznej. Pacjent z taką dolegliwością latami może leczyć się na tzw. łokieć tenisisty, bo ból rzeczywiście odpowiada lokalizacji wspomnianej patologii, ale przyczyna jest zupełnie inna i terapia powinna być do niej dostosowana. Takiego powikłania można uniknąć, stosując bezpośrednio po urazie odpowiednią rehabilitację.

    

    Odrębny rodzaj patologii, powikłań pourazowych łokcia, stanowią ciała wolne. Są to fragmenty złuszczonej chrząstki (lub kości), które znajdują się w przestrzeni stawowej. Mogą one podczas ruchu blokować się pomiędzy powierzchniami stawowymi, dając zablokowanie ruchu i ostry, strzelający ból. Dobry efekt terapeutyczny (natychmiastowe odblokowanie i ustąpienie bólu) dają tu manipulacje stawowe stosowane przez naszych specjalistów. Należy jednak pamiętać, że jeśli problem pojawia się regularnie, może podrażniać staw i należy w takim przypadku usunąć wolne ciało chirurgicznie.


    W grupie patologii nieurazowych możemy wyszczególnić:

- zapalenia kaletek (łokciowej, dwugłowo-promieniowej);

- tendinopatie (tzw. łokieć tenisisty, łokieć golfisty);

- zapalenie fałdów maziowych;

- neuropatie kompresyjne (kompresja gałęzi obwodowych nerwu);

- choroba zwyrodnieniowa


    

    Najczęściej rozpoznawaną z w/w patologii jest tzw. łokieć tenisisty. Charakterystyczny dla niej jest ból po stronie bocznej łokcia podczas zaciskania pięści. Jednak jest to niewystarczające rozróżnienie ze względu na to, że takie same dolegliwości może dawać (przy tym samym teście) neuropatia kompresyjna oraz choroba zwyrodnieniowa stawu ramienno-promieniowego. Dlatego niezwykle ważnym jest wykonanie odpowiedniej diagnostyki różnicowej zanim podejmie się terapię.

    

    Zapalenie kaletek jest dolegliwością pojawiającą się najczęściej w wyniku przeciążeń (nadmierna kompresja). Kaletka pełni funkcję zmniejszającą tarcie. Jest ona cieniutką przestrzenią zamkniętą błoną i wypełnioną płynem dzięki czemu struktury znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie mogą swobodnie się poruszać ze zminimalizowanym tarciem. Jeśli jednak dojdzie do podrażnienia kaletki, ulega ona pogrubieniu, produkuje więcej płynu, a zakończenia nerwowe znajdujące się w niej stają się bardziej wrażliwe na bodźce, co daje nam ból. W takim przypadku najlepszym leczeniem jest podanie leku przeciwzapalnego w postaci iniekcji. Oczywiście jest to jedynie leczenie objawowe. Dlatego specjalista z dziedziny fizjoterapii, terapii manualnej powinien ocenić, dlaczego doszło do przeciążenia, żeby zapobiec jego nawrotom.

    

    Zapalenie fałdów maziowych może być konsekwencją mikrourazów. W przypadku łokcia najczęściej dochodzi do tego w mechanizmie przeprostnym (aktywności zawodowe, sportowe). Część torebki stawowej od strony tylnej może być „uszczypnięta” przez schodzące się powierzchnie stawowe. To w konsekwencji prowadzi do lokalnego podrażnienia oraz przerostu tej części i następczego dalszego podrażniania. W skrajnym przypadku może dojść do zakleszczenia fałdu maziowego. I tutaj również potrzebna jest analiza czynnościowa. Co jest przyczyną powstawania podrażnienia? Odpowiednia terapia jest w stanie szybko wyleczyć skutki takich mikropodrażnień, ale trzeba pamiętać o wyeliminowaniu przyczyny bezpośredniej.

    

    W przypadku łokcia często spotykane patologie stanowią również neuropatie kompresyjne. Są one wynikiem nadmiernej kompresji na gałęzie nerwów obwodowych (n. łokciowy, n. pośrodkowy, n. promieniowy). Często pojawienie się dolegliwości jest skojarzone z obecnością wariantów budowy anatomicznej danej osoby. Ale zwykle nie jest to wystarczający czynnik do wywołania objawów. Musi pojawić się pewna aktywność, żeby zainicjować tę patologię. Podczas terapii należy się zatem skupić na wyeliminowaniu czynnika wywołującego. Jako leczenie objawowe stosuje się terapię mięśniowo-powięziową (relaksacja, mobilizacja), zmniejszającą lokalne napięcie tkankowe, oraz przywracającą mikrokrążenie okolicy nerwu. Dodatkowo wykorzystuje się techniki neuromobilizacji poprawiające ruchomość (ślizg) nerwu w okolicy neuropatii.

    

    Choroba zwyrodnieniowa może dotyczyć każdego stawu. Są to zmiany degeneracyjne powierzchni stawowych oraz okalających je tkanek, prowadzące do utraty sprawności stawu. Mogą być one sklasyfikowane jako pierwotne (o nieznanej przyczynie), lub wtórne (jak np. pourazowe). W każdym z przypadków można oddziaływać na zmniejszenie towarzyszącego bólu, jak i poprawę ruchomości. Terapia jednak ma charakter długoterminowy.